संपादक : अशोक नरुटे
पुण्यातील आलिशान गाडीखाली दोघांना चिरडून ठार मारणाऱ्या वेदांत अगरवाल प्रकरणाने आणि अलीकडेच समोर आलेल्या केतन अगरवाल हत्याकांडाने संपूर्ण राज्य हादरले आहे. या दोन्ही घटनांमध्ये परिस्थिती वेगळी असली, तरी त्यामागील सामाजिक वास्तव मात्र एकच असल्याची चर्चा आता समाजात रंगू लागली आहे.
समाजशास्त्रज्ञ, शिक्षणतज्ज्ञ आणि पालक वर्गामध्ये एक गंभीर प्रश्न उपस्थित होत आहे – आजच्या तरुण पिढीमध्ये मानवी जीवनाचे मूल्य, नैतिकता आणि जबाबदारीची जाणीव कमी होत चालली आहे का?
‘खून’ हा पर्याय कसा वाटू लागला?
तज्ज्ञांच्या मते, एखाद्या समस्येवर संवाद, समजूत किंवा कायदेशीर मार्ग शोधण्याऐवजी काही तरुण हिंसक मार्ग स्वीकारत आहेत. एखाद्याचा जीव घेणे हे अत्यंत गंभीर आणि अनैतिक कृत्य आहे, ही जाणीव काही तरुणांच्या मनातून कमी होत असल्याचे चित्र दिसत आहे.
“आई-वडिलांना सत्य सांगण्यापेक्षा किंवा एखाद्या समस्येचा सामना करण्यापेक्षा हिंसक मार्ग निवडणे अधिक सोपे वाटू लागले आहे का?” असा प्रश्न समाजमनात निर्माण झाला आहे.
स्वातंत्र्य आणि बेफिकिरी यामधील सीमारेषा धूसर?
गेल्या काही वर्षांत मुलांना अधिक स्वातंत्र्य, वैयक्तिक गोपनीयता आणि स्वतंत्र निर्णय घेण्याचा अधिकार देण्यावर भर देण्यात आला. मात्र, त्याचबरोबर योग्य-अयोग्य, पाप-पुण्य, सामाजिक जबाबदारी आणि नैतिक मूल्यांचे संस्कार मागे पडत असल्याची चिंता व्यक्त होत आहे.
“मुलांना मोकळीक देणे” आणि “मुलांकडे दुर्लक्ष करणे” यातील फरक समाज विसरत चालल्याचे अनेक पालकांचे मत आहे.
बदलती जीवनशैली आणि संस्कारांचा प्रश्न
आज अनेक कुटुंबांमध्ये मुलांच्या दिनचर्येकडे, त्यांच्या मित्रपरिवाराकडे, ते काय पाहतात, काय विचार करतात आणि कोणत्या गोष्टींचा प्रभाव घेतात याकडे पुरेसे लक्ष दिले जात नसल्याचे दिसून येते.
मोबाईल, सोशल मीडिया, वेब सिरीज, गुन्हेगारीवर आधारित मनोरंजन आणि हिंसक गेम्स यांचा काही मुलांवर नकारात्मक परिणाम होत असल्याची चिंता व्यक्त केली जात आहे. सतत हिंसक आशय पाहिल्याने चुकीच्या कृतीबद्दलची संवेदनशीलता कमी होऊ शकते, असे मानसशास्त्रज्ञ सांगतात.
कुटुंबातील संवाद आणि शिस्त महत्त्वाची
तज्ज्ञांच्या मते, मुलांच्या संगोपनात प्रेमाबरोबरच शिस्त, जबाबदारी आणि योग्य मार्गदर्शन यांचीही गरज आहे. पालकांबद्दल आदर, कुटुंबातील संवाद, मोठ्यांचा सन्मान आणि इतरांच्या भावनांची कदर ही मूल्ये लहानपणापासून रुजविणे आवश्यक आहे.
आध्यात्मिक आणि नैतिक मूल्यांची गरज
समाजातील अनेक जाणकारांच्या मते, प्रत्येक जीवाचा आदर करणे, दुसऱ्यांच्या वेदना समजून घेणे, सहानुभूती आणि मानवी मूल्ये जपणे ही शिकवण आजच्या काळात अधिक महत्त्वाची बनली आहे.
पूर्वी कुटुंबात एकत्र बसून धार्मिक, सांस्कृतिक आणि प्रेरणादायी गोष्टींमधून मुलांवर संस्कार होत होते. बदलत्या जीवनशैलीमुळे हा संवाद कमी झाल्याचे चित्र दिसत आहे.
समाजासाठी इशारा
वेदांत अगरवाल आणि केतन अगरवाल यांसारख्या घटना या केवळ स्वतंत्र गुन्हेगारी घटना नसून समाजातील बदलत्या मूल्यव्यवस्थेचा इशारा असल्याचे मत व्यक्त होत आहे.
पुढील पिढी संवेदनशील, जबाबदार आणि नैतिक मूल्ये जपणारी घडवायची असेल, तर कुटुंब, शाळा आणि समाज या तिन्ही स्तरांवर संवाद, संस्कार आणि मूल्याधिष्ठित शिक्षणाला पुन्हा प्राधान्य द्यावे लागेल.
आज समाजाने आत्मपरीक्षण करण्याची वेळ आली आहे. मुलांना स्वातंत्र्य देतानाच जबाबदारी, शिस्त आणि मानवी मूल्यांची जाणीव करून देणे ही काळाची गरज बनली आहे. अन्यथा आज घडणाऱ्या अशा घटना उद्याच्या समाजासाठी अधिक गंभीर आव्हान ठरू शकतात.
